BILJESKE O ZAVICAJU (38) Pise: Zeljko Ivankovic

FRANJEVCI - MUCENICI VARESKOG KRAJA

   Ugled franjevaca vareskog kraja najdalje su pronijeli pisci franjevci, potom ugledni biskupi i provincijali, veliki intelektualci medju kojima je bio znacajan broj profesora Teologije ili profesora Franjevacke gimnazije, ali bosanski franjevci na poseban nacin se sjecaju svojih mucenika i svjedoka vjere, onih koji su bili proganjani zbog svoje vjere ili svojih moralnih uvjerenja.

   Fra Marko Semren istrazivao je mucenistva i svjedocanstva vjere u predtursko i tursko doba, ali i u ratovima naseg stoljeca koje je privedeno kraju netom zavrsenim ratom. S druge strane, fra Marijan Karaula u listu "Svjetlo rijeci" pise serijal o bosanskim franjevcima zrtvama II. svjetskog rata. I kod jednog i kod drugog, dakle u historiji provincije Bosna Srebrena, nalazimo i franjevce vareskog kraja.

   Franjevacki martirologij, franjevacka knjiga mucenika, biljezi 19. svibnja 1612. dvojicu tesanjskih mucenika koje su Turci ubili. Za jednog od njih (oba su Ivana) zna se da je iz Varesa i to je, sto biljezi literatura, nasrecu, samo jedan ubijeni vareski franjevac u doba turske vlasti od njih na desetine i desetine koliko su ih ubili Turci u 400 godina. S njima su se, s obzirom da su vladali barem deset puta krace, u zlu takmicili partizani, koji su ubili nekoliko desetina, a kroz svoje zatvore propustili barem jos toliko. I medju ovima nalazimo trojicu franjevaca iz Varesa. Ovdje o njima, zahvaljujuci Karaulinom istrazivanju, ostavljamo trag.

   Brkovic, fra Augustin, rodjen je 11. ozujka 1913. u Matijevicima u Varesu, od oca Mate i majke Kate, rodjene Malic. Dobio je ime Anto, krstio ga je kapelan fra Arkandjeo Grgic, a kumovao Ivo Idzakovic. Ocevo prezime je Brkovic - Zekic. Osnovnu skolu je pohadjao u Varesu i Breskama kod Tuzle, franjevacko sjemeniste u Visokom, novicijat u Gorici kod Livna, a svecenik je postao 30.4.1939. u Sarajevu. Kapelan je bio u Bugojnu, Kresevu, Fojnici, Tuzli, Breskama i Tramosnici, a zupnik je bio u Vijaci, gdje je dozivio najstrasnija ratna razaranja kad su partizani prosli kroz Vijaku 26.7.1943. Ostao je s narodom, a vec sutradan je selo bombardirano iz aviona, mada su partizani vec bili otisli. Sve je unisteno, spasio je matice. Crkva tesko ostecena, a od 44 kuce samo cetiri nisu bile ostecene. Nitko od ljudi nije poginuo, tek su dvije zene tesko ranjene. Partizani su ga ubili 1945. u Tramosnici gdje je bio kapelanom u 32. godini zivota.

   Petrovic, fra Ljudevit, rodjen je 1. rujna 1918. u Potocima kod Varesa od oca Mate i majke Marije rodjene Gavric. Na krstenju je dobio ime Anto, krstio ga je kapelan fra Anto Seremet, a kumovao je Jozo Mutic. Osnovnu skolu je zavrsio u Varesu, gimnaziju u Visokom, novicijat u Gorici kod Livna, a za svecenika je zaredjen 29. lipnja 1944. godine.

   Kao mladomisnik dosao je iz Sarajeva u zupu Gornja Dubica kod Odzaka na ispomoc zupniku fra Vitomiru Zekicu, takodjer vareskom franjevcu, i tamo ga je zajedno sa zupnikom ubio partizanski oficir 27. svibnja 1945. godine dok je isao prijaviti se novim vlastima. Imao je tek 27 godina.

   Zekic, fra Vitomir, rodjen je 29. srpnja 1906. godine u Jusicima u Varesu od roditelja Mate i Delfe rodjene Barisic. Krsten je kao Zvonimir, kum mu je bio Ivan Music, a krstio ga je fra Frano Blazevic. Osnovnu je skolu zavrsio u Varesu, gimnaziju u Visokom, novicijat u Fojnici, a teologiju u Sarajevu. Svecenik je postao 24. ozujka 1929. godine. Bio je kapelanom na Scitu u Rami, u Fojnici, Tolisi, Jajcu, Varesu, Gornjem Vakufu, Kraljevoj Sutjesci i Busovaci, a zupnikovao je u Sokolinama, Svilaju, Ivanjskoj, te od 1943. u Gornjoj Dubici, gdje je, zajedno s fra Ljudevitom Petrovicem ubijen od strane partizanskog casnika. Bio je zatrpan negdje pored puta, ali je njegova sestra Marica nasla tijelo i dolicno ga sahranila. Ubijen je u 39. godini zivota.

   O stradanjima koja nisu okoncana smrcu jedva ima smisla i govoriti, ne sto bi bila bezvrijedna, nego sto su toliko brojna da bi trazila posebnu knjigu. Pa ipak, o tzv. kriznom putu koji je prakticki prosao cijeli jedan narod 1945. (a i poslije) mogu se vidjeti svjedocenja jednog drugog vareskog franjevca, fra Vitomira Slugica (rodjenog 1928. godine) u kalendarima sv.Ante za 1996. i 1999. godinu, koji je i sam iskusio "krizni put", Dravograd, Bleiburg i imao srecu danas nam svjedociti o tome. Krizni je put prosao i fra Berislav Kalfic iz Vijake, sad dusobriznik Gospinog svetista u Olovu, koje pripada zupi Vijaka.